Cel życia człowieka

Człowiek po to jest stworzony, aby Boga, Pana naszego, chwalił, czcił i jemu służył, a przez to zbawił duszę swoją.¹

Nie sposób mówić o moralności, nie przypominając najpierw jaki jest ostateczny cel człowieka. Dopiero z perspektywy tego celu można określić, co jest słuszne, a co nie. Słuszne (dobre) jest to wszystko, co z tym celem jest zgodne, a złe jest to wszystko, co jest mu przeciwne.

Rodzaje czynów

Nie wszystkie czyny, których podejmują się ludzie są dokonywane z jednakowym udziałem ludzkich władz. Stąd też różna będzie ich klasyfikacja moralna.

Czyn człowieka

Do tej kategorii czynów zaliczają się te wszystkie, których wykonawcą jest człowiek, jednak nie ma w nich w ogóle udziału ludzkiej świadomości. Może tak być na przykład: podczas snu, będąc odurzonym jakimiś substancjami, wtedy gdy myśli, wyobraźnia, czyny poprzedzają jakikolwiek namysł rozumu nad tym co akurat się dzieje.

Takie czyny, z racji na brak udziału rozumu (a więc i wolnej woli), nie obciążają sumienia działającego, ale też nie są dla niego czynami zasługującymi. Można powiedzieć, że w tym momencie człowiek postępuje nie jako człowiek, a więc nie może też podlegać ocenie takiej, jakiej podlegają istoty rozumne i wolne.

Czyn ludzki

Jest to czyn, który jest dokonany przez człowieka w pełni jego władz ludzkich, a więc z udziałem rozumu i woli. Taki czyn podlega ocenie moralnej. Takie czyny mogą być dobre (jeśli zgadzają się z ostatecznym celem człowieka), złe (jeśli stoją z nim w sprzeczności), albo obojętne. O tej obojętności za chwilę będzie powiedziane.

Czyn o wartości moralnej

Ilekroć człowiek, zamierzając coś zrobić, albo robiąc to dostrzega zgodność lub niezgodność tego uczynku z prawem moralnym (lub inaczej: celem ostatecznym człowieka), jego czyn ma wartość moralną. Jest to czyn godziwy, albo niegodziwy.

Człowiek, który w konkretnym czynie zważa na prawo moralne, może:

1. skierować wolę ku sprawie dobrej - jest to wtedy dobry czyn
2. nie kierować woli ku sprawie dobrej, w takim przypadku:
   • dostrzega, że jego cel nie jest sprzeczny z prawem moralnym (jest godziwy), w takim przypadku jego czyn jest dobry, skoro pragnie jakiejś rzeczy jako godziwej
   • dostrzega sprzeczność celu z prawem moralnym - wtedy jego czyn jest zły

Tym samym widać, że czyny, w których zważamy na moralność, nie są już obojętne, ale stają się dobre bądź złe.

Czyn obojętny

W takim razie czynem obojętnym może pozostać tylko taki czyn ludzki, który jest dokonywany bez odniesienia do prawa moralnego².

Na chwałę Boga

Celem tego rozważania jest to, by dostrzec, że każdy mój czyn może i powinien być spełniany na chwałę Boga - z miłości do Niego. Świadomie wybierając to, co dobre, co godziwe, tym także mogę przynosić Bogu chwałę!