(…) Trzeba zobaczyć, że grzech ma podwójny skutek. Grzech ciężki pozbawia nas komunii z Bogiem, a przez to zamyka nam dostęp do życia wiecznego, którego pozbawienie nazywa się “karą wieczną” za grzech. Każdy grzech, nawet powszedni, powoduje ponadto nieuporządkowane przywiązanie do stworzeń, które wymaga oczyszczenia, albo na ziemi, albo po śmierci, w stanie nazywanym czyśćcem. Takie oczyszczenie uwalnia od tego, co nazywamy “karą doczesną” za grzech. Obydwie kary nie mogą być traktowane jako rodzaj zemsty, którą Bóg stosuje od zewnątrz, ponieważ wypływają one jakby z samej natury grzechu. Nawrócenie, które pochodzi z żarliwej miłości, może doprowadzić do całkowitego oczyszczenia grzesznika, tak że nie pozostaje już żadna kara do odpokutowania.
Przebaczenie grzechu i przywrócenie komunii z Bogiem pociągają za sobą odpuszczenie wiecznej kary za grzech. Pozostają jednak kary doczesne. Chrześcijanin powinien starać się, znosząc cierpliwie cierpienia i różnego rodzaju próby, a w końcu godząc się spokojnie na śmierć, przyjmować jako łaskę doczesne kary za grzech. Powinien starać się przez dzieła miłosierdzia i miłości, a także przez modlitwę i różne praktyki pokutne uwolnić się całkowicie od “starego człowieka” i “przyoblec człowieka nowego”.
KKK 1472-1473
Skutki grzechu
Z powyższych wypowiedzi Kościoła widzimy, że każdy grzech pociąga za sobą winę (czyli jest to czyn, który Bogu się nie podoba, znieważa Go - nawet jeśli przy grzechu lekkim zniewaga ta nie zrywa przyjaźni z Bogiem) i karę.
Wina jest gładzona przez odpuszczenie grzechów (zwyczajnie przez chrzest lub spowiedź, a nadzwyczajnie przez namaszczenie chorych lub żal doskonały z pragnieniem spowiedzi 1).
Co do kary natomiast - jest to skutek grzechu. Kara wieczna (będąca skutkiem grzechu śmiertelnego) polega na wiecznym oddzieleniu od Boga. Dlaczego taka jest kara za grzech śmiertelny? Grzech śmiertelny polega na odwróceniu się od Boga, celu ostatecznego, a więc na utracie łaski Bożej. Skoro zaś tak, to nieuchronnie konsekwencją grzechu śmiertelnego (nawet jednego) musi być wieczne potępienie - czyli odrzucenie od oglądania Boga w Jego istocie. Jest tak dlatego, że bez Bożej łaski żadne stworzenie nie może oglądać Boga w Jego istocie - a tym właśnie jest niebo.
Gdy więc człowiek otrzymuje przebaczenie grzechów ciężkich (a dokonuje się to przez wlanie łaski uświęcającej), nie jest już niezdolny do widzenia Boga (został bowiem do tego uzdolniony przez łaskę). Tym samym zostaje darowana kara wieczna.
Niezależnie od kary wiecznej, każdy grzech (śmiertelny i powszedni) pociąga za sobą nieuporządkowane przywiązanie do stworzeń. Ten nieporządek domaga się naprawienia przed wejściem do nieba. To naprawienie może dokonać się w zyciu ziemskim lub w czyśćcu. Jest o tym mowa chociażby w jednej z dowolnych formuł zakończenia spowiedzi przez spowiednika:
Męka Jezusa Chrystusa, naszego Pana, wstawiennictwo Najświętszej Maryi Panny i wszystkich Świętych, dobro, które spełnisz, i cierpienie, które zniesiesz, niech będą zadośćuczynieniem za twoje grzechy, wyjednają ci wzrost łaski i nagrodę życia wiecznego. Idź w pokoju.2
Samo nasze ludzkie doświadczenie podpowiada też, że grzech, nawet odpuszczony w sakramencie pokuty, wciąż pozostawia jakiś ślad. Pozostawia pewną słabość woli, skłonność do grzechu, czasem wprost zakorzenioną już wadę. Która, choć sama z siebie grzechem nie jest, to jest niedoskonałością moralną, która do grzechu prowadzi i pozostaje nieuporządkowanym przywiązaniem do stworzeń.
Odpusty
Pomocą Kościoła w naprawianiu także tych skutków grzechu, co jest jak najbardziej słuszną rzeczą, skoro zadaniem Kościoła jest prowadzenie ludzi do nieba, są odpusty.
Skarbiec Kościoła
Otóż i Ja tobie powiadam: Ty jesteś Piotr [czyli Skała], i na tej Skale zbuduję Kościół mój, a bramy piekielne go nie przemogą. I tobie dam klucze królestwa niebieskiego; cokolwiek zwiążesz na ziemi, będzie związane w niebie, a co rozwiążesz na ziemi, będzie rozwiązane w niebie»
Mt 16, 18-19
Odpusty czerpią ze skarbca Kościoła, czyli z nieskończonych zasług Pana Jezusa. Na mocy władzy kluczy, którą Pan Jezus przekazał św. Piotrowi, Kościół dysponuje tymi skarbami i udziela wiernym zgodnie z ustalonymi przez Kościół warunkami.
Zyskując odpusty wierny uzyskuje darowanie kary za grzechy, które już zostały odpuszczone co do winy. Nie może być inaczej. To z winy wynika kara.
Rodzaje odpustów
Zależnie od tego, czy darowana jest cała kara doczesna, czy tylko jej część, odpust nazywamy zupełnym albo cząstkowym.
Jaka część kary darowana jest w odpuście cząstkowym? Wielkość darowanej kary przy odpuście cząstkowym jest taka jak kara darowana już przez sam czyn odpustowy. Oznacza to, że wielkość darowanej kary zależy nie tylko od samego czynu, ale także od miłości z jaką dany czyn jest dokonywany. Im bardziej pobożnie dokonam czynu, tym większy odpust cząstkowy zyskuję.
Warunki uzyskania opustu
Do ozyskania jakiegokolwike odpustu należy spełnić następujące warunki:
- być ochrzczonym
- być wolnym od ekskomuniki (najsurowszej kary kościelnej)
- być w stanie łaski uświęcającej, przynajmniej na koniec spełniania dzieła odpustowego
- spełnić czyn odpustowy (dzieło, za którego dokonanie udziela się odpustu)
- mieć przynajmniej ogólną intencję uzyskania odpustu
Jeżeli odpust ma być zupełny, to dochodzą kolejne warunki:
- do czynu odpustowego musi być przypisany odpust zupełny
- należy wyzbyć się przywiązania do jakiegokolwiek grzechu, nawet lekkiego
- należy odbyć spowiedź sakramentalną
- należy przyjąć Komunię Świętą
- należy pomodlić się w intencjach Ojca Świętego (a więc w tych, które Papież nosi w sercu)
- taki odpust (z wyjątkiem odpustu na godzinę śmierci) może być uzyskany tylko raz dziennie
Warunki 3-5 dla odpustu zupełnego mogą być wypełnione na wiele dni przed lub po czynie odpustowym, ale wypada, by Komunia Święta i modlitwa w intencjach Papieża były w ten sam dzień, co czyn odpustowy.
Zwieńczenie pokuty
Warunek uzyskania odpustu zupełnego mówiący o wykluczeniu przywiązania do jakiegokolwiek grzechu nie jest tożsamy z warunkiem spowiedzi mówiącym o postanowieniu poprawy. W najbardziej skrajnym przypadku spowiedź jest ważna i godziwa gdy wierny mocno postanawia nie grzeszyć już nigdy ciężko, choćby wręcz planował dalej grzeszyć lekko.
Jeśli zaś idzie o odpust zupełny, to konieczna jest całkowita wolność od winy (gdzie wina, tam nie może być zgładzona kara) i takie pełne nawrócenie serca, by nie pozostawało żadne przywiązanie człowieka do zła.
Dopiero taka postawa, postawa całkowitego nawrócenia, zerwania ze złem w każdej postaci, pozwala uzyskać odpust zupełny. Widać więc, że jest to prawdziwe zwieńczenie dzieła nawrócenia - a więc zwrócenia całym sercem do Boga.
Podsumowanie
Na sam koniec warto zaznaczyć, że odpust można przyjąć dla siebie lub ofiarować za kogoś zmarłego, natomiast nie za innych żyjących. Obyśmy wszyscy chętnie korzystali z tego skarbca Kościoła, który jest wyrazem wielkiego Bożego miłosierdzia dla nas!